Sprawdzanie kodu: niewidzialne podwójnie

Andrei Niasiuk · 12 sierpnia 2026 · Fakty sprawdzone: 15 sierpnia 2026

Cztery uczelniane normy czasu pracy (dwie rosyjskie, dwie białoruskie) ustalają formalną, płatną stawkę za sprawdzenie pisemnej pracy studenta: od 0,25 do 1 godziny akademickiej, zależnie od dokumentu i rodzaju pracy. Żadna z czterech nie wyodrębnia kodu programistycznego jako osobnej pozycji: sprawdza się go według tej samej stawki co esej czy obliczenia. W Wielkiej Brytanii sprawdzanie ma własne pozycje (pół godziny na esej w Reading, godzina na studenta w Lancashire), ale kod i tam pozostaje niepoliczony. Tymczasem w przeglądanych tu badaniach nad wypaleniem wykładowców sprawdzanie ani razu nie występuje jako osobna zmienna: obciążenie pojawia się w nich zawsze jako jedna zagregowana liczba, a godziny spędzone na czytaniu cudzego kodu rozpuszczają się w niej tak samo, jak rozpuszczają się w arkuszu rozliczenia pensum. Ta praca tkwi w luce: ani księgowi, ani badacze nigdy nie zmierzyli jej osobno.

Przegląd opublikowany na tej stronie pytał, co dowody mówią o tym, czy automatyczne ocenianie uczy programować lepiej, i stwierdził: to samo pytanie zadaje się od ponad sześciu dekad, nie doczekując się jednoznacznej odpowiedzi. Otwartą zostawił stronę kosztów: co sprawdzanie kodu zabiera osobie, która je wykonuje. Prawie nikt tego nie zmierzył.

Co faktycznie mówią normy

Rosja: jedna wspólna kategoria na wszystko, co pisemne

Normy HSE, obowiązujące od 2004 roku, zaliczają sprawdzanie “эссе, домашних заданий, контрольных работ, рефератов” do stawki 0,3 godziny na zadanie, a dla referatów przewidują osobną, wyższą stawkę (0,75 godziny w programach licencjackich/inżynierskich, 1 godzinę w programach magisterskich i doktoranckich) oraz wskazują proporcję: jedna sprawdzona praca na 24 godziny zajęć dydaktycznych (HSE, 2004; tłum.: „Sprawdzanie esejów, prac domowych, prac kontrolnych, referatów: 0,3 godziny na jedno zadanie; 0,75 godziny na referat w programach studiów licencjackich/inżynierskich; 1 godzina na referat w programach magisterskich i doktoranckich”). Normy SPbSUT, zaktualizowane w latach 2017-2018, dochodzą do tej samej liczby dla inaczej sformułowanej kategorii “Проверка, консультация и прием контрольных, расчетных и расчетно-графических работ”: 0,3 godziny na zadanie, nie więcej niż 1 godzina na studenta na przedmiot w semestrze (SPbSUT; tłum. kategorii: „Sprawdzanie, konsultacja i odbiór prac kontrolnych, obliczeniowych i obliczeniowo-graficznych”; stawki: „0,3 godziny na jedno zadanie, ale nie więcej niż 1 godzina na studenta na przedmiot w semestrze”). Oba dokumenty, przyjęte niezależnie od siebie, trafiają w ten sam rząd wielkości. W każdym z nich sprawozdanie z laboratorium zawierające program jest sprawdzane według dokładnie tej samej stawki co pisemna praca kontrolna bez ani jednej linijki kodu.

Białoruś, na dwóch poziomach

Ogólnorepublikańska norma Ministerstwa Edukacji, obowiązująca od 2018 roku, ustala pierwszy z dwóch poziomów tej struktury, nie liczbę stałą, lecz przedział: sprawdzanie “контрольных работ, в том числе расчетно-графических и расчетных работ (типовые расчеты), предусмотренных учебной программой / учебным планом (в том числе в форме тестирования)” wyceniono na “от 0,35 до 0,5 часа на 1 работу. Не более 1 часа на 1 студента (курсанта, слушателя) на учебную дисциплину (модуль) в семестр” (Ministerstwo Edukacji Republiki Białorusi, 2018; tłum.: „Sprawdzanie prac kontrolnych, w tym obliczeniowo-graficznych i obliczeniowych (obliczenia typowe), przewidzianych programem nauczania / planem studiów (w tym w formie testu): od 0,35 do 0,5 godziny na 1 pracę. Nie więcej niż 1 godzina na 1 studenta (kursanta, słuchacza) na przedmiot (moduł) w semestrze”). Konkretna uczelnia ustala potem własną wartość w ramach tego republikańskiego przedziału. Białoruska Państwowa Akademia Łączności zrobiła to zarządzeniem z 24 kwietnia 2025 roku, opartym na obowiązujących uchwałach Ministerstwa z lat 2023-2024, i jej wersja robi coś, czego nie robią pozostałe trzy dokumenty: wymienia pracę laboratoryjną wprost. Prace kontrolne, obliczenia typowe, prace obliczeniowo-graficzne, referaty i sprawozdania z wykonania badań laboratoryjnych stoją tam w jednej pozycji, wycenionej na 0,4 godziny na 1 studenta oraz 0,25 godziny na jednego uczącego się na przedmiot lub moduł (BGAS, zarządzenie nr 126, 2025). Spośród czterech przeanalizowanych tu dokumentów jest to jedyny, w którym sprawozdanie laboratoryjne dostaje własne słowa w normie, zamiast domyślnie chować się wewnątrz “prac kontrolnych”. Słowa “kod” i tak tam nie ma: laboratorium z elektrotechniki i laboratorium z programowania dostają tę samą stawkę 0,4 godziny.

Gdzie kończy się norma, a zaczyna code review

To, czego norma nie widzi, widać od środka instytucji, która zautomatyzowała część procesu. Na Wydziale Matematyki Stosowanej i Informatyki Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego potok automatycznego sprawdzania (iRunner, zbudowany wewnętrznie) ocenia zadania programistyczne pierwszego i drugiego roku od 2020 roku. Relacja z wdrożenia z 2020 roku opisuje, co dzieje się po zakończeniu części automatycznej: “…в этот момент проверяется то, что невозможно формализовать и автоматизировать”, czyli optymalność pomysłu, jakość kodu źródłowego i tym podobne (Ilyin, 2020; tłum.: „ostatnie przesłane wersje każdego z uczestników przechodzą ręczny przegląd: w tym momencie sprawdza się to, czego nie da się sformalizować i zautomatyzować”). Ta sama relacja nazywa konkretną lukę w narzędziach: “отсутствие полноценной подсистемы для рецензирования кода (code review)” (tłum.: „brak pełnoprawnego podsystemu do recenzji kodu (code review)”). Automatyzacja uruchamiania testów nie usunęła ludzkiego czytania; przeniosła je na etap, którego żadna z czterech norm nie opisuje, bo żadna z nich nie została napisana z myślą o takim etapie.

Szersze ujęcie

Rosja i Białoruś nie są przypadkami szczególnymi. Ta sama nieobecność powtarza się w każdym zbadanym tu systemie i za każdym razem bierze się z czego innego.

Wielka Brytania nie ma normy krajowej w ogóle: każda uczelnia ustala własny Workload Allocation Model, a w kraju działają jednocześnie dwa niekompatybilne modele. University of Reading rozpisuje sprawdzanie co do minuty: “Any piece of student writing (essay, report) at the length of 2500 words: 30 minutes per [piece]” (tłum.: „dowolna praca pisemna studenta (esej, sprawozdanie) o długości 2500 słów: 30 minut [na sprawdzenie]”), z limitem “4” prac na godzinę przy egzaminach godzinnych (University of Reading). Lancashire UCU ustala grubszą, ale wciąż jawną stawkę: “1 hour per student per 20 credit module” (tłum.: „1 godzina na studenta na 20-punktowy moduł”) (Lancashire UCU, 2023). Manchester, Aberdeen i Bristol idą odwrotną drogą, z jednym zbiorczym współczynnikiem na wszystko naraz: Manchester dodaje “0.6 of an hour” na każdą godzinę bezpośredniego nauczania, na “preparation, assessment, marking and pastoral guidance” (tłum.: „przygotowanie, ocenianie, sprawdzanie prac i opiekę nad studentami”) razem, bez osobnej pozycji dla żadnego z nich (Greater Manchester WLA Framework, 2023).

Francja idzie dalej niż milczenie: do wprost zadeklarowanego wyłączenia. Krajowy référentiel (arrêté z 31 lipca 2009) wymienia dokładnie te czynności, które przeliczają się na godziny dydaktyczne, a sprawdzanie jakiegokolwiek rodzaju wśród nich nie występuje. Université Toulouse III wprost formułuje powód: “les corrections et évaluations… font partie intégrante de la tâche d’enseignement… et ne sont donc naturellement pas considérées dans le présent référentiel” (tłum.: „sprawdzanie i ocenianie prac… stanowią integralną część zadania dydaktycznego… i dlatego naturalnie nie są uwzględniane w niniejszym référentiel”) (Tuluza III, 2025).

Niemcy regulują pensum na poziomie krajów związkowych; badany tu akt, LVV Nadrenii Północnej-Westfalii, wylicza punkt po punkcie, co przelicza się na godziny dydaktyczne (SWS): wykłady, seminaria, zajęcia praktyczne, do trzech godzin za opiekę nad pracą dyplomową. Słowo “Korrektur” (sprawdzanie) nie pojawia się w tekście ani razu. Źródło wtórne, samo niebędące regulaminem, formułuje stojącą za tym zasadę: “Forschung, Prüfungen, Selbstverwaltung und Betreuung sind Teil des Amts, fließen aber nicht in die SWS-Zahl ein” (tłum.: „badania, egzaminy, samorząd i opieka [nad pracami] są częścią obowiązków służbowych, ale nie wchodzą do liczby SWS”) (wissenschaftsstellen.de).

Polska, widziana tu przez przepisy Politechniki Wrocławskiej, jest najbliżej nazwania tej pracy wprost, choć wciąż bez wyceny. W swoich “Zasadach zlecania zajęć dydaktycznych i rozliczania pensum” uczelnia nie ukrywa sprawdzania w żadnej ogólnej kategorii, lecz wymienia je po imieniu: “sprawdzanie prac kontrolnych studentów” figuruje wprost jako obowiązek nauczyciela akademickiego, obok hospitacji, dyżurów dydaktycznych i recenzowania prac dyplomowych. Różnica jest jednak w tym, gdzie ten obowiązek został umieszczony: poza pensum dydaktycznym, poza rozliczanymi godzinami, bez żadnej liczby przy tej pozycji, podczas gdy opieka nad pracą dyplomową w tym samym dokumencie jest dokładnie wyceniona, na 10 do 15 godzin obliczeniowych (PWr, Zał. do ZW 4/2019, §1.2.2.1). Innymi słowy: obowiązek jest nazwany, ale nie policzony. Nie “0,3 godziny”, tylko “wcale”.

Stany Zjednoczone regulują to prawie wcale. Normy Wydziału Informatyki Saint Louis University normują obsadę, nie godziny: “at least 1 grader or TA per 30 students” (tłum.: „co najmniej 1 sprawdzający lub asystent na 30 studentów”) (SLU CS, 2022); analogiczny dokument University of New Mexico w ogóle nie wspomina o sprawdzaniu. Sprawę ujawnił dopiero sąd: wykładowcy godzinowi Long Beach City College złożyli pozew, twierdząc, że “weren’t compensated for hours of work outside the classroom, including grading assignments” (tłum.: „nie otrzymywali wynagrodzenia za godziny pracy poza salą wykładową, w tym za sprawdzanie prac”), a w styczniu 2026 roku zarząd okręgu zatwierdził ugodę na 18 mln dolarów, wciąż oczekującą ostatecznego zatwierdzenia sądu (Inside Higher Ed, 2026). Powodami byli adiunkci godzinowi z community college, zakątka amerykańskiego szkolnictwa wyższego, gdzie nieopłacone godziny najbardziej bezpośrednio tną wypłatę; dlatego brakująca pozycja księgowa najpierw właśnie tam zamieniła się w roszczenie sądowe, a nie w przypis.

Siedem systemów, a w żadnym z nich sprawdzanie programu nie dostaje własnej pozycji; to jedyna stała. Różni się mechanizm niewidzialności. Reading rozpisuje minuty, a mimo to zatrzymuje się przed kodem; Manchester zsypuje wszystko do jednego współczynnika, bez pozycji na cokolwiek w środku; Francja swoje wyłączenie zapisuje wprost, a w Stanach normy nie było wcale, dopóki nie wymusił jej pozew sądowy. Cztery mechanizmy w przejrzanych tu dokumentach; nic nie gwarantuje, że lista jest kompletna.

Co pokazuje, a czego nie pokazuje literatura o wypaleniu

Argument za “obciążenie ma znaczenie”

Każde twierdzenie o obciążeniu rosyjskich wykładowców trzeba czytać na tle rozbieżności, na którą wskazuje sama ta literatura: “если обычная нагрузка российских преподавателей вузов составляет 900 академических часов, то за рубежом она примерно равна 200-300 ч в год” (Ershtein, 2021; tłum.: „jeśli zwykłe obciążenie rosyjskich wykładowców uczelni wyższych wynosi 900 godzin akademickich, to za granicą jest ono w przybliżeniu równe 200-300 godzin rocznie”). Na tym tle “obciążenie powoduje wypalenie” brzmi niemal jak zdrowy rozsądek, a literatura międzynarodowa potwierdza ogólny kształt tego twierdzenia. Przegląd systematyczny z 2025 roku, obejmujący sześćdziesiąt recenzowanych badań i około 43 600 nauczycieli akademickich, wskazał obciążenie jako jeden z najbardziej spójnych predyktorów: “One of the most consistent findings is the strong association between burnout syndrome and excessive workload…” („Jednym z najbardziej spójnych ustaleń jest silny związek między zespołem wypalenia a nadmiernym obciążeniem pracą…”) (Cadena-Povea i in., 2025), choć ten sam przegląd ocenia ogólną pewność tego dowodu jedynie jako “umiarkowaną do niskiej”. Badanie na jednej uczelni filipińskiej (N = 35) podaje korelację obciążenia z wypaleniem wprost liczbą: r = 0,698, p < .001 (Beltran-Salipong, 2025).

Argument przeciwko wyodrębnianiu

Sprawdzanie w żadnym z tych badań nie pojawia się jako osobna zmienna. “Obciążenie” jest w nich zawsze agregatem: nauczanie, przygotowanie, administracja, czasem badania, wszystko zlane w jedną, samodzielnie zgłoszoną liczbę. Tam, gdzie jakieś badanie faktycznie próbowało oddzielić objętość zadań od innych stresorów, wynik idzie w drugą stronę: badanie z 2026 roku na filipińskiej uczelni wykazało, że “task volume (r = 0.229) and time pressure (r = 0.309) were not significantly associated with job burnout, whereas role conflict and work schedule (r = 0.498) were” („objętość zadań (r = 0,229) i presja czasu (r = 0,309) nie były istotnie związane z wypaleniem zawodowym, podczas gdy konflikt ról i harmonogram pracy (r = 0,498) były z nim istotnie związane”) (Cañizares i in., 2026); autorzy wnioskują, że ciężar wyjaśnienia niosły czynniki strukturalne, a nie sama ilość pracy. Badanie ankietowe wykładowców kilku uczelni w Nowosybirsku zadało pytanie wprost i uszeregowało odpowiedzi: “на первом месте [оказались] новые постоянно вводимые требования к преподавателям и их работе (76,5% выбрали данную причину как основную), на втором месте - оплата труда и на третьем - высокая аудиторная нагрузка (соответственно 58,8% и 41,2% опрошенных)” (Bogdan & Samsonova, 2020; tłum.: „na pierwszym miejscu [znalazły się] nowe, stale wprowadzane wymagania wobec wykładowców i ich pracy (76,5% wskazało tę przyczynę jako główną), na drugim miejscu wynagrodzenie, a na trzecim wysokie obciążenie zajęciami dydaktycznymi (odpowiednio 58,8% i 41,2% ankietowanych)”). Obciążenie w tej literaturze ma znaczenie. Rzadko jest przyczyną numer jeden i nic w niej nie odróżnia sprawdzania kodu od prowadzenia wykładów, pracy w komisjach czy czegokolwiek innego, co wypełnia godziny.

Czy sprawdzanie wypiera badania naukowe?

Badanie na 251 respondentach z Politecnico di Torino przeprowadziło analizę korelacji specjalnie po to, by sprawdzić pokrewne twierdzenie (że czas na sprawdzanie odbiera czas na badania), i podało, że analiza ta “excludes… the existence of a negative link in terms of workload…” („wyklucza… istnienie negatywnego związku w kategoriach obciążenia pracą…”) (Maisano, Mastrogiacomo & Franceschini, 2023), zastrzegając, że wniosek ogranicza się do jednej włoskiej uczelni. Większe chińskie badanie 917 nauczycieli akademickich na 21 uniwersytetach badawczych znalazło realny negatywny związek między czasem nauczania w ramach programu a wynikami badawczymi, ale tylko w podgrupie adiunktów, nie w całej próbie (Li & Yang, 2023/2024). Jedyny szereg czasowy wystarczająco długi, by sprawdzić trend bezpośrednio, to ankieta HSE “Monitoring Ekonomiki Edukacji” wśród rosyjskich nauczycieli akademickich z lat 2006-2009. Wykazała ona, że godziny na badania umiarkowanie spadły, z 10,1 godziny w 2006 do 9,3 w 2009 roku, w słowach samego monitoringu „nieco mniej”: “Объем затрат рабочего времени преподавателей вузов на разные виды деятельности в целом остался примерно на том же уровне за 2006-2009 гг. …несколько меньше… на научную работу (10,1 часа в 2006 и 9,3 часа в 2009 г.)” (HSE Monitoring, 2006-2009; tłum.: „Wielkość nakładu czasu pracy wykładowców uczelni na różne rodzaje działalności ogółem pozostała mniej więcej na tym samym poziomie w latach 2006-2009… nieco mniej: na pracę naukową (10,1 godziny w 2006 i 9,3 godziny w 2009 r.)”), przy wzroście godzin zajęć dydaktycznych w tym samym okresie z 16,3 do 17,8 tygodniowo. To ruch w stronę przewidywaną przez hipotezę wypierania, ale okno jest za krótkie, a spadek za płytki, by ją potwierdzić. Historia o wypieraniu jest realną hipotezą z realnym pierwszym źródłem: praktycy rozliczania pensum z Uralskiego Uniwersytetu Federalnego napisali o tym wprost w 2015 roku, twierdząc, że nauczycielom akademickim po prostu brakuje czasu na badania, gdy są przeciążeni godzinami zajęć (Yashin & Strukova, 2015). To jednak wyrażona opinia praktyków, a nie pomiar; tam, gdzie ktoś faktycznie zmierzył, odpowiedź rozjeżdżała się między krajami i stażem pracy, zamiast wprost potwierdzać hipotezę.

Luka jako problem pomiaru

Złóż te dwie połowy razem, a kontur brakującego badania staje się widoczny. Sprawdzania, konkretnie aktu czytania i uruchamiania programu studenta, żadne z przeglądanych tu badań nie zarejestrowało jako osobnej zmiennej czasowej, oddzielonej od przygotowania do zajęć i od sprawdzania egzaminu pisemnego. Tam, gdzie uczelnia faktycznie automatyzowała, jak BSU z iRunnerem w 2020 roku, porównanie godzin przed i po istnieje wyłącznie jako pamięć o tym, jak to kiedyś wyglądało. Cañizares i współautorzy pokazali, jak wygląda alternatywa: zwalidowane narzędzie do pomiaru wypalenia przyłożone do objętości zadań i konfliktu ról osobno, a nie jako jednej liczby. Do tak wyodrębnionego sprawdzania nikt go dotąd nie przyłożył.

To, czego by to wymagało, nie jest niczym egzotycznym: znaczniki czasu w systemie zgłoszeń już rejestrują, kiedy program został otwarty, uruchomiony i oceniony, a to bliższe obiektywnemu zapisowi czasu niż jakakolwiek samodzielnie zgłoszona ankieta obciążenia w tym korpusie. Zestawienie takiego logu ze standardowym kwestionariuszem wypalenia, na realnym kursie, przed i po zmianie związanej z automatyzacją, odpowiedziałoby na pytanie, które przeglądy systematyczne wciąż powtarzają, zamiast je zamknąć. Takiego badania dotąd nie przeprowadzono. Dopóki ktoś go nie przeprowadzi, tej pozycji będzie brakować podwójnie: w księgowości i w literaturze.

Ten tekst opiera się na oficjalnych normach czasu pracy czterech rosyjskich i białoruskich uczelni oraz na badaniach nad wypaleniem zebranych z literatury anglo- i rosyjskojęzycznej. Przygotował go Andrei Niasiuk, twórca AutoLabSuite, platformy do sprawdzania laboratoriów programistycznych na kursach uniwersyteckich.